Aikido thật sự là ǵ?
by Stanley Pranin (Phỏng vấn ngày 08/03/1996 tại Tổng hành dinh Hội Hiệp khí ở Tokyo)
Bài này được lấy trích từ Tạp chí Aikido Journal số 109.

Tâm thân hoà hợp (shin shin Toitsu) và Ueshiba Sensei

Thày Ueshiba là người t́m ra ư nghĩa của việc sống trong trạng thái thả lỏng, làm chủ được Ki của bản thân, và cách để có được tâm và thân hoà hợp. Tư thế của người lúc nào cũng điềm tĩnh như một tảng đá và anh không thể làm người nhúc nhích được dù cho anh có đẩy hay kéo người thế nào; nhưng người vẫn có thể hất tung tôi một cách dễ dàng dù tôi không hề cảm thấy người đang sử dụng sức một chút nào. Tôi rất ngạc nhiên là có những người như vậy sống trên đời này.

Điều lớn nhất thày Ueshiba dạy tôi là trạng thái thả lỏng luôn là có uy lực nhất. Tự bản thân Tổ sư là minh chứng sống cho chân lư này.

Tôi không nghĩ là có ai có thể tái hiện được những ǵ Tổ sư đă làm. Những phẩm chất hết sức cao quư mà người nỗ lực rất nhiều để tạo nên - không phải những câu chuyện về việc người nhổ cây thông hay những thứ vớ vẩn khác (trong một bài phỏng vấn, thày Kisshomaru có kể về việc chứng kiến Tổ sư nhổ cây thông giúp cho một đám thợ) -
là những điều chúng ta phải cố gắng để truyền được cho các thế hệ mai sau.

V́ sao Tổ sư cấm shiai (các trận thi đấu).

Thày Ueshiba không cho phép tổ chức các trận đấu. Trong các trận đấu thực, mục tiêu luôn là đánh gục hoàn toàn sức mạnh của đối phương, nếu không làm được điều đó th́ bạn không thể giành thắng lợi được. Các trận đấu hiện đại được điều chỉnh bởi những quy định nhất định v́ mục tiêu an toàn và đảm bảo sinh mạng của các đấu thủ, trong khuôn khổ những quy định đó mà chiến thắng hay thất bại được quyết định.
Những cuộc thi đấu như vậy thực chất chỉ là thể thao và không đúng là các trận shiai theo h́nh thái của từ đó. Ví dụ như trong Judo, đă có những thay đổi để mà các vận động viên có thể rời khỏi thảm sau khi bị quật ngă một số lần nhất định. Điều này là v́ judo là một môn thể thao; trong thực tế th́ những điều như vậy sẽ không xảy ra.

Trong quá khứ, shiai nghĩa là hoặc bạn cố gắng giết hoặc làm đối phương bị thương nặng nề hoặc ít nhất là khiến đối phương không c̣n có thể phản kháng được nữa. Nếu không, trận đấu sẽ bị coi là chưa chấm dứt và không có người thắng cuộc.
Vơ đạo, theo đúng bản chất của nó th́ không có ǵ liên quan đến các trận tranh đấu. Nếu bạn xem theo chữ tiếng Hán th́ bạn sẽ thấy rằng vơ đạo có ư nghĩa là “cách chấm dứt vũ khí” (đ́nh chiến). Nếu bạn hạ vũ khí xuống th́ cùng lúc đối thủ của bạn cũng sẽ hạ vũ khí. Nói cách khác, đánh bại người khác không phải là mục đích; vơ đạo thực chất luôn là quá tŕnh hoàn thiện và làm toàn mỹ bản thân bạn. Đó chính là những ǵ Thầy Ueshiba luôn dạy.

Để bảo đảm sự an toàn của chúng ta và duy tŕ sinh mạng chúng ta phải thiết lập các luật lệ. Nhưng quyết định chiến thắng và chiến bại trong khuôn khổ những quy định đó đặt chúng ta vào đúng tinh thần của thể thao. Tổ sư trong suốt cuộc đời ḿnh luôn kiên định rằng aikido là vơ đạo (budo) chứ không phải là thể thao.

Tổ sư đă dạy ǵ?

Trong khi Tổ sư hiểu rơ những nguyên tắc sâu xa của vơ đạo, Tổ sư chưa bao giờ dạy chúng tôi cặn kẽ về những điều đó. Khi chúng tôi luyện tập Tổ sư thường đi quanh và bảo chúng tôi “mạnh tay lên một chút nữa”. Nhưng khi chính Tổ sư biểu diễn những kĩ thuật đó th́ Tổ sư luôn ở trạng thái hoàn toàn thả lỏng. Nói cách khác những ǵ Tổ sư nói và làm hoàn toàn là khác nhau.

Tổ sư cũng thường nói về những thứ ḱ quái như “Các vị thần đă giống như những làn khói, nhập vào người tôi” và “Trên thế giới này, quá khứ và hiện tại, kể cả những vị thánh hay những người khôn ngoan, cũng chưa từng có ai hiểu những ǵ ta nói, và thậm chí cả ta cũng vậy. Dù rằng ta nói điều đó nhưng ta cũng không hiểu” (“The gods became like smoke and entered my body,” and “In all the world, past and present, even among saints and wise men, there has never been anyone who could understand what I say, and even I myself, though I am saying it, do not understand.”). Làm sao mà có kiểu nói như vậy trong thế giới này cơ chứ.

Tổ sư là người cứng như đá nhưng lúc nào cũng trong trạng thái rất thả lỏng, và sự kết hợp đó khiến Tổ sư rất mạnh. Tổ sư đạt được sự thả lỏng đó bằng cách hoàn toàn hoà hợp tâm thân.

Nếu tôi không có may mắn gặp Tổ sư, có lẽ tôi sẽ sống cả đời mà không biết được về kiểu và mức độ thả lỏng đó. Tôi rất biết ơn Tổ sư v́ người đă chỉ cho tôi điều này.

Tôi không bao giờ để ư tới những ǵ Tổ sư nói bằng ǵ Tổ sư làm. Bạn có thể hỏi Tổ sư bất cứ câu hỏi nào mà bạn muốn nhưng bạn chẳng bao giờ hiểu nổi câu trả lời của người. Tổ sư sẽ chỉ cho bạn (biểu diễn) và nói cho bạn và hiệu quả của việc “Đ̣n đó được đánh như này”

Cuối cùng tôi cũng gặp Thày Tempu Nakamura, người mà lần đầu tiên tôi nghe được rằng “Tâm điều khiển thân”. Khi nghe điều này tôi nghĩ, “Vậy đó! Tất cả là để đạt đến điều đó! Thật là đơn giản”. Tôi bắt đầu t́m kiếm điều đó và thật sự phát hiện ra rằng Thày Ueshiba di chuyển thân h́nh của đối phương bằng cách dẫn dắt tinh thần của đối phương (kokoro). Và Người làm điều đó trong trạng thái hoàn toàn thả lỏng. Sẽ tốt hơn nếu người chỉ đơn giản dạy cho chúng tôi điều đó, nhưng người chưa bao giờ làm vậy.

Sau khi suy nghĩ điều đó th́ tôi nhận ra rằng tinh thần sẽ dẫn dắt cơ thể, và để điều khiển được trí năo của đối phương th́ bạn trước hết phải điều khiển được trí năo của ḿnh. Tôi rất phấn khích khi hiểu điều đó và đặt quyết tâm phải học được điều đó. Nói cách khác, tôi nhận thấy rằng việc hoà hợp tâm và thân là nền tảng quan trọng của aikido.

Mặc dù vậy, v́ Tổ sư thường nói kiểu như “gh́m chặt đối phương vào” khi người dạy, nên mọi người hiểu sai ư người. Khi người mất đi, h́nh thái aikido mà người muốn truyền đạt cho chúng ta chỉ đơn giản mất dần đi.

“Bốn nguyên tắc hoà hợp Tâm và thân” mà tôi dạy thực chất là những ǵ Tổ sư bằng những đ̣n đánh của ḿnh đă thể hiện. Aikido Shin shin Toitsu mà tôi dạy chính là thứ aikido mà Thày Ueshiba muốn truyền bá.

Rất nhiều h́nh thái Aikido ngày nay, sự thông đồng mà mọi người trong khi luyện tập đă cho phép nhiều kĩ thuật không có hiệu quả được dễ dàng chấp nhận. Những thứ aikido kiểu vậy thật đáng lên án và thật lố bịch. Mọi người lợi dụng thực tế rằng không có những trận đấu trong môn Aikido và họ luyện tập theo kiểu buông theo dễ dàng đó. Kết quả là họ tự rơi vào trạng thái tự măn, kiêu ngạo và hết sức kiêu căng. Cùng với sự ra đi của Thày Ueshiba, tinh thần khí và sự hoà hợp thân tâm thật sự ở trong Aikido cũng dần dần biến mất.

Những nguyên tắc cơ bản của việc luyện tập Aikido

Aikido bị phê phán là giả dối, đặc biệt là khi mọi người đi biểu diễn thường chỉ sử dụng học tṛ của chính ḿnh mà không để những người khác thử, và đây là kết quả của thực tế rằng nguyên tắc của khí trong aikido đă bị biến mất.

Sẽ là sai lầm nếu nghĩ rằng aikido là con đường mà bạn sẽ hợp khí của bạn với khí của những người khác. Tổ sư nói “năm với năm thành mười, hai với tám thành mười”. Nói cách khác, hiệp khí là hợp lực hai của bạn với lực tám để tạo thành một lực mười. Hoặc hợp một lực năm của bạn với lực năm của người khác tạo ra lực mười. Thày Ueshiba nói rằng đó là nguyên tắc quan trọng của Aikido.

Tuy nhiên, tôi luôn cho rằng aikido là sự hợp khí của bạn với khí của trời và đất, hơn là hợp khí với những người khác. Chỉ có một trời và đất, và nếu chúng ta hoà hợp với điều đó th́ tất cả mọi người sẽ hoà hợp với chúng ta.
Trí năo và cơ thể chúng ta có được là do trời và đất, và khi chúng ta có thể hoà hợp trí năo và cơ thể, sức mạnh của trời và đất sẽ dâng lên. Thứ năng lượng này có ở mọi người. Những ǵ tôi dạy là để hoàn thiện và phát huy được năng lượng đó.

Aikido cấm những trận đấu v́ nếu cho phép những trận đấu đó th́ sẽ dẫn đến sự xa rời với ư nghĩa đích thực của vơ đạo. Mặt khác, hầu hết mọi người đều có một nguyện vọng nào đó để hoàn thiện cũng như là cạnh tranh nhau, đó là động lực để chúng ta nỗ lực và có hi vọng rằng chúng ta có thể hoàn thiện bản thân.

Aikido cấm những trận đấu v́ đấu vơ sẽ liên quan đến vấn đề thắng hoặc bại. Sẽ không có vấn đề ǵ nếu những trận đấu không có liên quan ǵ đến vấn đề thắng và bại mà chỉ về vấn đề chúng ta hoà hợp được thân và tâm bao nhiêu và rằng chúng ta đă khám phá được bao nhiêu phần trăm những tiềm năng mà vũ trụ ban cho chúng ta.

Với tinh thần này mà tôi đă thiết lập cái mà chúng ta gọi là hội đấu Shin shin toitsu Aikido, đó không phải là sự kiện để biểu diễn những kĩ thuật làm xiếc hoặc những thứ gây ṭ ṃ khác, mà đó là một cơ hội để kiểm tra khả năng hoà hợp thân và tâm mà bất cứ ai có khả năng đều có thể tham gia. Những ai không có khả năng hoà hợp tâm và thân th́ sẽ không thể đi xa được trong hội đấu đó.

Tôi đă dạy cách hoà hợp thân tâm cho những người như ngôi sao bóng chày Sadaharu Oh hay vận động viên Sumo Chiyonofuji. Sự thật là không có ǵ mất khi chúng ta luyện tập điều đó, không có những ảnh hưởng tiêu cực của việc luyện tập. Có lần tôi c̣n dạy cả đội bóng chày Yomiuri Giants.

      Tất cả những ǵ tôi hi vọng là việc dạy thân và tâm hoà hợp, tôi muốn mọi người trên thế giới có cơ hội để khiến cuộc sống của họ - thứ mà ra đi không có một lời trăng trối, và họ chỉ có một lần sống – có ư nghĩa hơn thông qua tinh thần của Shinshin Toitsu Aikido.

                            " Đừng bao giờ cải lộn với một kẻ ngu dốt

                               ( Never ague with an idiot, they will drag you down
                                 to their level then beat you with experience. .  . ."       (Katjiusha)